Kort antwoordJa, een strafzaak kan gevolgen hebben voor uw loopbaan bij Defensie en voor uw VGB, maar niet automatisch. Een verdenking of registratie betekent niet vanzelf ontslag of intrekking van een verklaring van geen bezwaar. Doorslaggevend zijn meestal uw functie, de aard van de feiten, de context en de uitkomst van verschillende, aparte procedures.

Drie trajecten lopen vaak tegelijk, en die moet u uit elkaar houden

Wie bij Defensie met een strafzaak te maken krijgt, heeft vaak niet met één probleem te maken, maar met drie sporen tegelijk:

• de strafzaak, bijvoorbeeld een verhoor, strafbeschikking, sepot of dagvaarding;
• uw rechtspositie bij Defensie, zoals schorsing, functiewijziging, rechtspositionele maatregelen of ontslag;
• het veiligheidsonderzoek voor de VGB, waarbij wordt beoordeeld of er veiligheidsrisico’s zijn.

Juist omdat deze trajecten naast elkaar lopen, ontstaan vaak fouten. Een verklaring die in een strafzaak misschien onschuldig lijkt, kan in een intern traject of veiligheidsonderzoek anders worden gelezen. Daarom is het belangrijk om niet los van elkaar te reageren.

Een VGB is niet hetzelfde als een VOG

Een veelgemaakte denkfout is dat een VGB hetzelfde zou zijn als een VOG. Dat klopt niet. Een VOG gaat over een andere beoordeling dan een verklaring van geen bezwaar. Bij een VGB draait het om nationale veiligheid en betrouwbaarheid in relatie tot een vertrouwensfunctie.

De AIVD maakt ook duidelijk dat een strafblad niet automatisch betekent dat iemand geen VGB of clearance kan krijgen. Er wordt gekeken naar het totaalbeeld en naar het risico voor de functie waarvoor de screening geldt. Dat betekent dus ook dat de beoordeling per persoon en per functie kan verschillen.

Lees hierover ook de toelichting van de AIVD: kan ik met een strafblad toch een VGB of clearance krijgen?

Wanneer kan een strafzaak gevolgen hebben voor uw loopbaan?

Defensie kan een strafzaak meewegen bij beslissingen over uw inzetbaarheid, betrouwbaarheid en rechtspositie. Dat betekent nog niet dat iedere zaak automatisch tot zware maatregelen leidt. Wel kunnen de gevolgen in de praktijk groot zijn, zeker bij functies met wapens, beveiliging, toegang tot gevoelige informatie of leidinggevende verantwoordelijkheid.

Gevolgen voor uw loopbaan kunnen onder meer zijn:

• tijdelijke schorsing of buitenfunctiestelling;
• beperking van werkzaamheden of intrekking van toegang;
• vertraging van bevordering of functietoewijzing;
• een intern onderzoek of disciplinaire beoordeling;
• ontslag, in ernstigere gevallen of bij verlies van vertrouwen.

Of dat juridisch standhoudt, hangt af van de motivering van Defensie en van de vraag of de maatregel past bij de feiten en uw functie. Meer over de verhouding tussen incidenten en ontslag leest u in Ontslag bij Defensie na één incident, wanneer mag dat wel en wanneer niet?

Wanneer raakt een strafzaak uw VGB?

Een strafzaak kan uw VGB raken als de feiten volgens de beoordelende instantie iets zeggen over betrouwbaarheid, integriteit, beïnvloedbaarheid of veiligheidsrisico’s. Dat geldt niet alleen bij een veroordeling. Ook een lopend onderzoek of andere informatie kan aanleiding zijn voor nadere beoordeling.

Dat betekent niet dat de uitkomst vaststaat. Van belang zijn bijvoorbeeld:

• de ernst en aard van het feit;
• of het feit samenhangt met uw vertrouwensfunctie;
• hoe recent de gebeurtenis is;
• of sprake is van een eenmalig incident of een patroon;
• de uitleg en onderbouwing van uw kant;
• uw persoonlijke en dienstelijke omstandigheden.

Bij Defensie speelt daarbij mee dat sommige functies extra gevoelig zijn. Een verdenking die in de ene functie minder zwaar weegt, kan in een andere functie veel grotere gevolgen hebben.

Wat gebeurt er als u als militair verdacht wordt van een strafbaar feit?

Volgens Quest Advocaten kan een verdenking als militair niet alleen strafrechtelijke gevolgen hebben, maar ook gevolgen voor uw positie binnen Defensie. Denk aan een onderzoek door de Koninklijke Marechaussee, maatregelen van Defensie zelf en mogelijke gevolgen voor uw dossier of inzetbaarheid. De kern is dat u vanaf het eerste moment zorgvuldig moet omgaan met verklaringen en termijnen.

Verdieping vindt u hier: wat gebeurt er als u als militair verdacht wordt van een strafbaar feit?

Feitenblok: waar wordt meestal naar gekeken?

Bij de vraag of een strafzaak gevolgen heeft voor uw loopbaan of VGB, zijn dit vaak de relevante beoordelingsfactoren:

Deze drie beoordelingen vallen niet automatisch samen. U kunt bijvoorbeeld met een sepot nog steeds te maken krijgen met vragen over uw rechtspositie of screening, en omgekeerd geldt hetzelfde.

Wat moet u direct doen als uw loopbaan of VGB onder druk staat?

• Bewaar alle stukken, zoals uitnodigingen, kennisgevingen, voornemens, gespreksverslagen en besluitbrieven.
• Reageer niet te snel inhoudelijk, zeker niet zonder overzicht van alle trajecten.
• Controleer termijnen apart, want een zienswijze op een voornemen is iets anders dan bezwaar tegen een besluit.
• Laat feiten en context vastleggen, bijvoorbeeld als sprake is van een incident buiten dienst, een misverstand of een eenmalige situatie.
• Stem uw strategie af tussen strafrecht, ambtenarenrecht en veiligheidsonderzoek.

Dit is belangrijk omdat één gemiste termijn al gevolgen kan hebben, ook als u inhoudelijk goede argumenten heeft.

Let extra op besluitbrief, zienswijze en bezwaar

In zaken rond Defensie en een VGB lopen termijnen vaak naast elkaar. U kunt eerst een voornemen ontvangen, waarop u een zienswijze kunt geven. Daarna kan een formele besluitbrief volgen, waartegen binnen de geldende termijn bezwaar openstaat.

Die termijnen moet u afzonderlijk bewaken. Wie alleen op de strafzaak let, mist soms de bestuursrechtelijke of ambtelijke procedure. Andersom gebeurt ook dat iemand inhoudelijk alles op de VGB richt, maar intussen te laat reageert op een arbeidsrechtelijk of ambtelijk besluit van Defensie.

Heeft u te maken met een negatief ambtsbericht of interne maatregel, dan kunnen deze artikelen ook relevant zijn:

• wat kunt u doen als Defensie een negatief ambtsbericht opstelt?
• wat zijn uw rechten bij schorsing door Defensie tijdens een intern onderzoek?

Veelgestelde vragen

Kan ik mijn VGB kwijtraken als ik alleen verdachte ben?

Dat kan, maar het is niet automatisch zo. Een verdenking kan aanleiding zijn voor onderzoek of herbeoordeling. Of dat uiteindelijk leidt tot intrekking of weigering hangt af van de feiten, uw functie en het ingeschatte veiligheidsrisico.

Betekent een strafzaak automatisch ontslag bij Defensie?

Nee. Defensie moet per situatie beoordelen welke maatregel passend is. De aard van het feit, de context, uw functie en de evenredigheid van de maatregel spelen daarbij een rol.

Is een VGB hetzelfde als een VOG?

Nee. Een VGB is geen VOG. Een VGB hoort bij een veiligheidsonderzoek voor een vertrouwensfunctie en kent een andere beoordelingsmaatstaf.

Moet ik eerst de strafzaak afwachten voordat ik reageer richting Defensie?

Meestal niet. Juist omdat de procedures naast elkaar lopen, moet u vaak al eerder reageren op een voornemen, schorsing, intern onderzoek of VGB-kwestie. Wachten kan ertoe leiden dat u termijnen mist.

Kan een sepot toch nog gevolgen hebben voor mijn loopbaan?

Ja, dat kan. Een sepot is belangrijk, maar sluit niet uit dat Defensie of de instantie die over de VGB gaat zelfstandig naar de situatie kijkt. Dat betekent niet dat maatregelen vanzelf terecht zijn, maar wel dat u ook daarna alert moet blijven.

Hulp bij het bepalen van de juiste aanpak

Als een strafzaak samenloopt met vragen over uw functie, schorsing of VGB, is het verstandig om de verschillende procedures in samenhang te laten beoordelen. Dan wordt duidelijk welke stukken prioriteit hebben, welke termijnen lopen en hoe u voorkomt dat een verklaring in het ene traject u in het andere traject schaadt.

Op Quest Advocaten vindt u meer informatie over bijstand bij militaire strafzaken, rechtspositie en bezwaartrajecten. Een vroege beoordeling kan helpen om fouten, gemiste termijnen en onnodige escalatie te voorkomen.