Kort antwoordJa, soms wel, maar niet zomaar op dezelfde manier. Als militair kunt u na één incident te maken krijgen met strafrecht, met militair tuchtrecht of met bestuursrechtelijke maatregelen van Defensie. Het belangrijkste onderscheid is dat dezelfde gedraging niet zonder meer zowel strafrechtelijk als via de Wet militair tuchtrecht dubbel wordt bestraft, terwijl rechtspositionele maatregelen wel naast een strafzaak kunnen lopen.

Drie verschillende sporen, en juist dat verschil is beslissend

De vraag wordt vaak te algemeen gesteld. Juridisch moet eerst worden vastgesteld welk spoor speelt:

• Strafrecht: onderzoek door de Koninklijke Marechaussee en beslissing van het Openbaar Ministerie, met mogelijk sepot, strafbeschikking of dagvaarding.
• Militair tuchtrecht, Wmt: een apart tuchtrechtelijk systeem voor bepaalde militaire gedragingen.
• Bestuursrechtelijke rechtspositionele maatregelen: maatregelen van Defensie die uw functie, inzetbaarheid, dossier of dienstverband raken.

Wie deze drie door elkaar haalt, komt al snel tot verkeerde conclusies. Dat is juist riskant als u al bent gehoord, bent geschorst of een voornemen tot maatregel ontvangt.

Kort antwoord: wanneer kan samenloop wel en wanneer niet?

De hoofdregel is: de toelaatbaarheid van samenloop moet per grondslag worden beoordeeld. U kunt dus niet in algemene zin zeggen dat het altijd mag, maar ook niet dat het nooit mag.

Voor strafrecht en militair tuchtrecht geldt een wettelijke scheiding. De aanwijzing van het Openbaar Ministerie over militaire zaken beschrijft dat onderscheid en noemt ook de situatie van terugverwijzing via artikel 79 Wmt. Dat betekent dat een gedraging niet vanzelfsprekend tegelijk in beide systemen wordt afgedaan alsof het twee losse straftrajecten zijn.

Voor strafrecht en bestuursrechtelijke maatregelen ligt dat anders. Defensie kan, afhankelijk van de feiten en uw rechtspositie, zelfstandig beoordelen of een incident gevolgen moet hebben voor uw functie, betrouwbaarheid, schorsing, plaatsing of een eventueel ontslagtraject. Dat kan dus naast een strafzaak lopen.

Daarbij geldt ook: een vrijspraak in de strafzaak sluit een bestuursrechtelijke maatregel niet automatisch uit. De toets, het doel en de bewijswaardering kunnen verschillen.

Wat valt onder strafrecht voor militairen?

Als u als militair verdacht wordt van een strafbaar feit, kan de Koninklijke Marechaussee onderzoek doen en kan het Openbaar Ministerie beslissen over verdere vervolging. Dat kan grote gevolgen hebben, ook voordat een rechter uitspraak heeft gedaan. Meer over dat traject leest u op de pagina van Quest Advocaten over wat er gebeurt als u als militair verdacht wordt van een strafbaar feit.

In het strafrecht gaat het om de vraag of een strafbaar feit bewezen kan worden en welke reactie daarop volgt. Denk aan verhoor, dossieropbouw, een strafbeschikking of een behandeling door de militaire kamer.

Wat is het verschil met militair tuchtrecht op grond van de Wmt?

Het militair tuchtrecht heeft een andere juridische basis en een eigen doel. Het gaat niet simpelweg om een tweede strafzaak in lichtere vorm. Juist daarom is het onjuist om te zeggen dat Defensie of het Openbaar Ministerie voor hetzelfde incident vrij kan kiezen om u dubbel te straffen, eerst strafrechtelijk en daarna nog eens tuchtrechtelijk.

De aanwijzing van het OM maakt duidelijk dat er een wettelijke afbakening bestaat tussen strafrechtelijke afdoening en de tuchtrechtelijke route binnen de Wmt. Daarbij speelt de regeling van artikel 79 Wmt een rol in de terugverwijzing. Voor de praktijk betekent dit vooral dat goed moet worden gekeken waarom voor een bepaald spoor wordt gekozen en of de gekozen samenloop juridisch houdbaar is.

Heeft u al een disciplinaire straf ontvangen binnen het militair tuchtrecht, dan kan ook de strategie voor een rechtsmiddel of verweer belangrijk zijn. Daarover leest u meer in hoe u bezwaar maakt tegen een disciplinaire straf binnen het militair tuchtrecht.

Welke maatregelen van Defensie kunnen daarnaast nog spelen?

Naast strafrecht of tuchtrecht kan Defensie maatregelen nemen die niet primair bedoeld zijn als straf, maar die wel diep ingrijpen in uw loopbaan. Denk bijvoorbeeld aan:

• schorsing of buitenfunctiestelling
• een intern onderzoek
• een negatief ambtsbericht of dossiermaatregel
• overplaatsing of wijziging van inzet
• een voornemen tot ontslag wegens wangedrag of ongeschiktheid

Deze maatregelen worden bestuursrechtelijk beoordeeld. Dat betekent dat Defensie een eigen belangenafweging en motivering moet geven. De vraag is dan niet alleen wat er strafrechtelijk speelt, maar ook of de maatregel zorgvuldig is voorbereid, feitelijk klopt en evenredig is.

Daarom kan het gebeuren dat iemand strafrechtelijk wordt vrijgesproken, maar toch nog met een rechtspositionele maatregel wordt geconfronteerd. Dat is niet automatisch rechtmatig, maar het is ook niet automatisch uitgesloten.

Als u al bent geschorst tijdens een intern onderzoek, is ook dit artikel relevant: wat zijn uw rechten bij schorsing door Defensie tijdens een intern onderzoek.

Zo beoordeelt u de samenloop

Wat moet u direct doen na één incident met meerdere trajecten?

• Vraag alle stukken op, zoals uitnodigingen, proces-verbaal, voornemens, schorsingsbesluiten en interne correspondentie.
• Breng de trajecten uit elkaar. Noteer apart wat strafrechtelijk loopt, wat tuchtrechtelijk loopt en wat vanuit Defensie als besluit of voornemen is meegedeeld.
• Let op termijnen. Een verhoor, zienswijze of bezwaar kent vaak korte reactietermijnen.
• Leg niet overal dezelfde verklaring af zonder strategie. Wat in het ene traject verstandig lijkt, kan in een ander traject nadelig uitpakken.
• Laat beoordelen of de samenloop juridisch klopt. Juist bij combinatie van strafrecht, Wmt en rechtspositionele maatregelen zit het risico in de details.

Wanneer is snelle juridische hulp extra belangrijk?

Snel advies is vooral belangrijk als:

• u bent opgeroepen voor verhoor door de KMar
• u tegelijk een interne maatregel of schorsing krijgt
• u een tuchtrechtelijke kennisgeving of disciplinaire straf ontvangt
• er een voornemen tot ontslag, overplaatsing of negatief ambtsbericht ligt
• u twijfelt of u moet verklaren, zwijgen of eerst inzage moet vragen

Bij samenloop is timing vaak net zo belangrijk als inhoud. Een fout in de eerste fase werkt later door in meerdere dossiers.

Veelgestelde vragen

Kan ik als militair voor hetzelfde incident twee keer worden gestraft?

Niet zomaar. Vooral tussen strafrecht en militair tuchtrecht geldt een wettelijke afbakening. Of samenloop is toegestaan, moet steeds per juridische grondslag worden beoordeeld.

Kan Defensie maatregelen nemen als het Openbaar Ministerie nog bezig is?

Ja, dat kan soms. Defensie kan bestuursrechtelijke maatregelen nemen die uw rechtspositie raken, bijvoorbeeld schorsing of een intern onderzoek, ook terwijl een strafzaak nog loopt.

Betekent vrijspraak dat Defensie niets meer tegen mij kan doen?

Nee. Een vrijspraak sluit bestuursrechtelijke maatregelen niet automatisch uit. Defensie moet dan wel een eigen, zorgvuldig gemotiveerde beoordeling maken.

Wat is het verschil tussen een disciplinaire straf en een rechtspositionele maatregel?

Een disciplinaire straf binnen het militair tuchtrecht valt onder de Wmt. Een rechtspositionele maatregel is een bestuursrechtelijk besluit van Defensie over bijvoorbeeld schorsing, plaatsing, dossieropbouw of ontslag.

Waar begin ik als er meerdere procedures tegelijk lopen?

Begin met het ordenen van alle stukken en laat vaststellen welk traject precies speelt. Pas daarna kunt u goed beoordelen welke verklaring, zienswijze of bezwaar verstandig is.

Een praktische volgende stap

Heeft u na één incident te maken met strafrecht, tuchtrecht of maatregelen van Defensie, wacht dan niet tot de procedures door elkaar gaan lopen. Laat eerst scherp vaststellen welk spoor is ingezet, welke samenloop juridisch is toegestaan en welke reactie het beste past bij uw positie.

Quest Advocaten kan uw situatie juridisch helpen beoordelen. Meer informatie vindt u op questadvocaten.nl.