Kort antwoordAls militair bent u officieel verdachte zodra uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit ontstaat. Dat volgt uit artikel 27 van het Wetboek van Strafvordering. U bent dus niet pas verdachte als u een brief ontvangt, en verdachte zijn betekent ook niet dat u schuldig bent of al wordt veroordeeld.

Het beslissende moment: wanneer verandert uw positie juridisch?

De vraag is niet of iemand binnen Defensie of de Koninklijke Marechaussee al een formeel etiket op uw zaak heeft geplakt. Het gaat erom of er voldoende concrete aanwijzingen zijn voor een redelijk vermoeden van schuld. Vanaf dat moment kunt u als verdachte worden aangemerkt en gelden belangrijke strafprocesrechten.

In de praktijk merkt u dat vaak op een van deze momenten:

• u wordt opgeroepen voor een verhoor over een mogelijk strafbaar feit;
• u krijgt vragen die duidelijk op uw eigen betrokkenheid zijn gericht;
• u wordt aangehouden of geconfronteerd met een verdenking;
• de KMar aangeeft dat u niet als getuige, maar als verdachte wordt gehoord.

Juist daarom is het verstandig om aan het begin van elk contact met de KMar expliciet te vragen in welke hoedanigheid u wordt gehoord: als verdachte, getuige of anderszins betrokkene. Dat bepaalt mede welke rechten direct voor u gelden.

Verdachte zijn is niet hetzelfde als onderwerp van een intern onderzoek

Binnen Defensie kunnen verschillende trajecten naast elkaar lopen. Een intern onderzoek, arbeidsrechtelijk onderzoek of disciplinair traject betekent niet automatisch dat u ook strafrechtelijk verdachte bent. Andersom kan een strafrechtelijke verdenking wel gevolgen hebben voor uw rechtspositie, loopbaan of veiligheidsstatus.

Dat onderscheid is belangrijk. Bij een intern onderzoek gelden andere regels en belangen dan bij een strafzaak. Als beide trajecten tegelijk spelen, is het verstandig om goed af te stemmen wat u waar verklaart. Een verklaring in het ene traject kan namelijk doorwerken in het andere.

Leest u meer over de eerste gevolgen van een strafrechtelijke verdenking in het artikel wat er gebeurt als u als militair verdacht wordt van een strafbaar feit.

Welke rechten heeft u als militair zodra u verdachte bent?

Als u als verdachte wordt aangemerkt, heeft u een aantal basisrechten die direct van belang zijn. Deze rechten gelden ook in zaken waarin de KMar of het Openbaar Ministerie betrokken is.

1. Recht om te weten waarvan u wordt verdacht

U moet voldoende informatie krijgen over de verdenking om uw positie te begrijpen. Dat hoeft in een vroeg stadium nog niet te betekenen dat u meteen het volledige dossier ontvangt, maar wel dat duidelijk is welk mogelijk strafbaar feit wordt onderzocht.

2. Recht op een advocaat vooraf en tijdens het verhoor

U heeft recht op rechtsbijstand voorafgaand aan en tijdens het verhoor. Dat is belangrijk, zeker als naast het strafrecht ook disciplinaire of arbeidsrechtelijke gevolgen kunnen spelen. Een advocaat kan helpen bij de vraag of u beter direct verklaart, eerst stukken afwacht of op onderdelen zwijgt.

Meer algemene informatie over strafrechtelijke bijstand vindt u op de pagina strafrecht advocaat Amsterdam.

3. Zwijgrecht

U hoeft uzelf niet te belasten. Dat betekent niet dat zwijgen altijd de beste keuze is, maar wel dat u niet verplicht bent inhoudelijk op vragen over de verdenking te antwoorden. Of zwijgen verstandig is, hangt af van de zaak, het beschikbare bewijs en eventuele parallelle procedures binnen Defensie.

4. Recht op een tolk als dat nodig is

Als u de taal van het verhoor onvoldoende begrijpt, kunt u recht hebben op bijstand van een tolk. Het is belangrijk dat u het proces en de vragen goed begrijpt voordat u verklaringen aflegt.

5. Dossierinzage, maar niet altijd direct volledig

Veel militairen denken dat zij als verdachte meteen automatisch het hele dossier mogen inzien. Zo werkt het meestal niet. Dossierinzage verloopt via een procedure en kan in een vroeg stadium beperkt zijn, bijvoorbeeld vanwege het onderzoeksbelang. Dat betekent niet dat inzage onmogelijk is, maar wel dat timing en route belangrijk zijn.

Wat blijft gelden, ook als u zwijgt?

Uw zwijgrecht staat los van uw identificatieplicht. Als u zich moet identificeren, moet u daaraan in beginsel voldoen. Het niet beantwoorden van inhoudelijke vragen over de verdenking is iets anders dan weigeren wie u bent.

Wat doet u het best als de KMar contact opneemt?

• Vraag direct in welke hoedanigheid u wordt benaderd.
• Noteer datum, tijd, naam van de functionaris en wat precies is gezegd.
• Vraag wat de verdenking is, als u als verdachte wordt gehoord.
• Vraag om rechtsbijstand voordat u inhoudelijk verklaart.
• Maak onderscheid tussen een strafrechtelijk traject en een intern Defensietraject.
• Onderteken geen verklaring zonder dat u begrijpt wat erin staat.

Als uw zaak ook gevolgen kan hebben voor uw loopbaan of veiligheidspositie, kan daarnaast relevant zijn wat een strafzaak betekent voor Defensie. Daarover leest u meer in ontslag bij Defensie na één incident en uw rechten bij schorsing door Defensie tijdens een intern onderzoek.

Veelgemaakte misverstanden

Ik ben pas verdachte als ik dat zwart op wit krijg

Nee. Het juridisch beslissende moment is het bestaan van een redelijk vermoeden van schuld, niet het moment waarop dat per brief wordt bevestigd.

Als ik verdachte ben, ben ik dus schuldig

Nee. Een verdenking is het startpunt van onderzoek of vervolging, geen bewezenverklaring.

Een intern onderzoek betekent automatisch een strafzaak

Ook dat klopt niet. Een intern onderzoek kan disciplinair of arbeidsrechtelijk zijn zonder dat u strafrechtelijk verdachte bent.

Ik krijg als verdachte altijd meteen het hele dossier

Nee. Dossierinzage kent regels, momenten en soms tijdelijke beperkingen.

Veelgestelde vragen

Wanneer ben ik als militair officieel verdachte?

Dat bent u zodra er op basis van feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit bestaat. Dat hoeft niet eerst per brief aan u te zijn meegedeeld.

Moet de KMar zeggen of ik als verdachte of als getuige word gehoord?

Het is in elk geval verstandig dat u dat zelf meteen expliciet vraagt. Uw rechten en procespositie hangen sterk af van die hoedanigheid.

Mag ik als militair zwijgen tijdens een verhoor?

Ja, als u verdachte bent heeft u zwijgrecht. Dat laat onverlet dat u zich wel moet kunnen identificeren als dat wordt gevraagd. Over dit onderwerp verschijnt vaak ook de vraag of zwijgen in een concreet geval verstandig is, dat hangt af van de zaak en het bewijs.

Heb ik als verdachte altijd recht op een advocaat?

U heeft recht op rechtsbijstand voorafgaand aan en tijdens het verhoor. Juist voor militairen is dat belangrijk omdat een strafzaak ook rechtspositionele of loopbaangevolgen kan hebben.

Ben ik door een intern onderzoek van Defensie automatisch strafrechtelijk verdachte?

Nee. Een intern onderzoek binnen Defensie maakt u niet vanzelf strafrechtelijk verdachte. Daarvoor moet sprake zijn van een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit.

Een verstandige volgende stap

Als u door de KMar wordt benaderd of vermoedt dat u als militair als verdachte wordt gezien, wacht dan niet af tot de situatie verder escaleert. Laat eerst helder krijgen in welke hoedanigheid u wordt gehoord, welke verdenking speelt en welke gevolgen dat kan hebben voor zowel het strafrechtelijke traject als uw positie binnen Defensie.

Op de website van de Rijksoverheid staat ook algemene uitleg over wat er gebeurt als iemand wordt verdacht van een strafbaar feit: Rijksoverheid, verdenking van een strafbaar feit.

Heeft u behoefte aan gericht juridisch advies over uw situatie als militair, dan kunt u terecht via Quest Advocaten. Vroege beoordeling van uw positie helpt vaak om onnodige fouten in het eerste contact met opsporingsinstanties of Defensie te voorkomen.